( 1 ) دستور داد بلال براى هر يك از نمازهاى قضا شده اقامه بگويد و آنها را با اصحاب بجا آورد و فرمود : از نماز عصر ما را بازداشتند ، خداوند دل و گورشان را آكنده از آتش كناد . پس از آن ديگر جنگى همگانى صورت نگرفت و پراكنده شدند ولى مشركان شبها گروهى را به غارت و شبيخون مىفرستادند كه نتيجه‌يى نداشت و پيامبر ( ص ) و ياران آن حضرت ده و اندى شب را در محاصره بودند و كار دشوار آمد و پيامبر ( ص ) دل بر آن نهاد كه با پرداخت يك سوم محصول خرماى مدينه با غطفان صلح كند و آنان مشركان را از ادامهء جنگ بازدارند ولى انصار با اين پيشنهاد همداستانى نكردند و پيامبر ( ص ) هم از آهنگ خود چشم پوشيد . نعيم بن مسعود اشجعى كه اسلام آورده بود و اسلامى پسنديده و نيكو داشت ، ميان قريش و قريظه و غطفان به سخن‌چينى پرداخت [ 1 ] و هر يك از آنان را مطالبى گفت كه پنداشتند خيرخواه ايشان است و گفتارش را در پذيرفتند و هر گروه از مشركان را از ديگرى بيم و بدگمانى در دل افتاد و بنى قريظه يارى خود را در كارزار منوط به گروگان گرفتن تنى چند از قريش كردند ، و قريش نپذيرفتند و آنها را متهم به پيمان شكنى كردند ، و بنى قريظه هم پاسخ دادند كه روز شنبه جنگ نمىكنيم ، و بهانه آوردند كه جمعى از ما روز شنبه جنگيدند و احترام آن روز را نگه نداشتند و خداوند آنان را بوزينه و خوك گردانيد . ابو سفيان هم پاسخ داد كه مىبينيد كار به كجا كشيده است ؟ از برادران بوزينگان و خوكان يارى مىجويم . شب شنبه هم خداوند طوفانى سخت براى مشركان پيش آورد و [ 2 ] چنان سخت بود كه هيچ سراپرده و ديگ و ديگدانى را برجاى نگذاشت . پيامبر ( ص ) آن شب را همه شب بر پاى ايستاده نماز مىگزارد و حذيفة بن اليمان را ميان مشركان فرستاد تا خبر بگيرد . ابو سفيان بن حرب قريش را گفت : شما در خانه و شهر خود نيستيد و اسبان و شتران هلاك و مراتع خشك و نابود شدند ، بنى قريظه با ما عهد شكستند و از طوفان هم كه اين بر ما آمده است ، پس برويم كه من خواهم رفت . و برخاست و بر شتر خود كه هنوز زانوبند برپاى داشت ، نشست و شتر را چنان حركت داد كه حيوان بر روى سه دست و پاى خود برخاست و زانوبند حيوان را بعد گشودند . مردم نيز آمادهء كوچ شدند و ابو سفيان همچنان

--> [ 1 ] . براى اطّلاع بيشتر در مورد نعيم بن مسعود و زيركيهاى او و سخنانش با سران گروههاى مختلف ، ر ك : واقدى ، مغازى ، ج 2 ، چاپ مارسدون جونس ، 1966 ميلادى ، ص 486 - 480 ، و ترجمهء آن به قلم اين بنده . - م . [ 2 ] . موضوع اين طوفان در آيهء 9 از سورهء احزاب آمده است . - م .